ბარეტის საყლაპავი წარმოადგენს მდგომარეობას, რომლის დროსაც საყლაპავის ქვედა ნაწილის ნორმალური ბრტყელი ეპითელიუმის ჩანაცვლება ხდება ნაწლავური ტიპის ცილინდრული ეპითელიუმით (პროცესი, რომელსაც მეტაპლაზია ეწოდება). ლორწოვანი გარსის ეს სტრუქტურული ცვლილება და სქელდება ძირითადად გამოწვეულია კუჭის მჟავე შიგთავსის პერმანენტული ზემოქმედებით.

დაავადებას სახელი ეწოდა ინგლისელი ქირურგის, ნორმან ბარეტის პატივსაცემად, რომელმაც ეს პათოლოგია პირველად XVI საუკუნეში აღწერა. ვინაიდან ბარეტის საყლაპავი მიიჩნევა საყლაპავის ადენოკარცინომის განვითარების ერთ-ერთ უმთავრეს რისკფაქტორად, მისი მეთვალყურეობა გასტროენტეროლოგის მიერ განსაკუთრებით პრიორიტეტულია.

გავრცელება და რისკის ჯგუფები

ბარეტის საყლაპავის განვითარების ყველაზე ხშირ წინაპირობას ქრონიკული გასტროეზოფაგური რეფლუქსური დაავადება (გერდ) წარმოადგენს, რომლის დროსაც ქვედა საყლაპავის სფინქტერი (კუნთოვანი რგოლი) ჯეროვნად ვერ იხურება და მჟავა აღწევს საყლაპავში.

სტატისტიკური და დემოგრაფიული მონაცემები:

• ქრონიკული გერდის ან ეზოფაგიტის მქონე პირთა დაახლოებით 5%-ს უვითარდება ეს მდგომარეობა.
• დაავადება შედარებით მაღალი სიხშირით ფიქსირდება აშშ-ში.
• დიაგნოსტირების საშუალო ასაკობრივი ზღვარი 60-70 წელია.
• პათოლოგია უფრო ხშირად ვლინდება კავკასიელ (თეთრკანიან) მამაკაცებში.

აღსანიშნავია, რომ გერდი ყოველთვის არ გადადის ბარეტის საყლაპავში და, თავის მხრივ, ბარეტის საყლაპავის მქონე ყველა პაციენტს არ აღენიშნება რეფლუქსური სიმპტომატიკა.

ალბათობის შემქმნელი ძირითადი ფაქტორები:

• 50 წელზე მეტი ასაკი და მამრობითი სქესი;
• გენეტიკური წინასწარგანწყობა და თეთრკანიანთა პოპულაცია;
• ქრონიკული გულძმარვა, რომელიც სრულად ვერ კონტროლდება პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორებით (მაგ. ომეპრაზოლი);
• საყლაპავის ხვრელის თიაქარი, ჭარბი წონა და თამბაქოს მოხმარება.

რა სიმპტომებით ვლინდება პათოლოგია?

ბარეტის საყლაპავისთვის დამახასიათებელია შემდეგი ნიშნები:

• გულძმარვა, წვისა და ტკივილის შეგრძნება საყლაპავის გასწვრივ;
• ტკივილი ყლაპვისას ან ყლაპვის გაძნელება;
• გულისრევა, ღებინება და ხველა;
• წონის აუხსნელი კლება.

როდის არის ექიმთან ვიზიტი და სკრინინგი კრიტიკულად აუცილებელი? სკრინინგი რეკომენდებულია პირებისთვის, რომელთაც აქვთ სულ მცირე 3 რისკფაქტორი და გულძმარვა აწუხებთ 5 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში (კვირაში 1-ხელ ან უფრო ხშირად).

დაუყოვნებლივ მიმართეთ სპეციალისტს, თუ ვლინდება:

1. ყლაპვის გაძნელება;
2. სისხლიანი ღებინება;
3. შავი ფერის განავალი;
4. წონის აუხსნელი კლება.

დიაგნოსტიკური მეთოდები

ბარეტის საყლაპავის დასადასტურებლად გამოიყენება ორი ძირითადი კვლევა:

1. ენდოსკოპია: პროცედურა ტარდება თხელი, მოქნილი კამერიანი მილით (საჭიროებისას ანესთეზიით). ნორმალური ღია ვარდისფერი და გლუვი ლორწოვანის ნაცვლად, ბარეტის საყლაპავის დროს ქსოვილი მოწითალო და ხავერდოვანი იერის ხდება.
2. ბიოფსია: ენდოსკოპიისას ხდება ქსოვილის მცირე ნიმუშის აღება. მიკროსკოპიული შეფასება იძლევა ზუსტ პასუხს, არის თუ არა ქსოვილში სიმსივნური ან წინასიმსივნური ცვლილებები.

მკურნალობისა და მართვის ტაქტიკა

მკურნალობის სტრატეგია დამოკიდებულია ბიოფსიის შედეგებზე:

ა) თუ სიმსივნური ცვლილებები არ ფიქსირდება:

ყურადღება თავსდება გერდის მედიკამენტურ კონტროლზე. გამოიყენება:

• პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორები;
• ანტაციდები;
• H2​-რეცეპტორების ბლოკატორები.

ბ) თუ გამოვლინდა წინასიმსივნური ან სიმსივნური ცვლილებები:

საჭირო ხდება ენდოსკოპიური მეთვალყურეობა და სპეციფიკური ჩარევები:

• ენდოსკოპიური რეზექცია: დაზიანებული ზონის მოცილება;
• აბლაცია: პათოლოგიური ქსოვილის განადგურება;
• კრიოთერაპია: უჯრედების დაზიანება მაღალი და დაბალი ტემპერატურის მონაცვლეობით.

პროცესის გავრცელების შემთხვევაში ტარდება ქირურგიული ოპერაცია, რომლის დროსაც ამოიკვეთება საყლაპავის დაზიანებული სეგმენტი, ხოლო დარჩენილი ნაწილი უერთდება კუჭს.

გ) ცხოვრების წესის კორექცია:

მკურნალობის ეფექტურობისთვის მნიშვნელოვანია:

• რეფლუქსის გამომწვევი პროდუქტების ამოღება (ალკოჰოლი, კოფეინი, ცხიმიანი, მჟავე, ცხარე საკვები, შოკოლადი);
• კვება მცირე ულუფებითა და ხშირი პერიოდულობით;
• წონის ნორმალიზება და რეგულარული ფიზიკური აქტივობა;
• ძილისას თავის წამოწევა (მაღალი ბალიშის გამოყენება).

®